Afazi çeşitleri nelerdir ?
Afazi Türleri (Klinik Sınıflandırma)
Afazi, beyindeki lezyonun bölgesine ve etkilenen nöral ağlara göre farklı klinik tablolarla karşımıza çıkar. Literatürde temel olarak akıcı (fluent) ve tutuk (non-fluent) olmak üzere ayrılırken, semptomların dağılımına göre altı ana başlıkta incelenir.
1. Broca Afazisi (Tutuk / Akıcı Olmayan Afazi)
Genellikle sol frontal lobda yer alan Broca alanının veya komşu yapıların hasar görmesiyle ortaya çıkar.
- İfade: Konuşma yavaş, çabalı ve tutuktur. "Telegrafik konuşma" (agramatizm) tipiktir; ekler ve bağlaçlar atılarak sadece anlam taşıyan kök kelimeler (isim, fiil) üretilir.
- Anlama: İşitsel anlama nispeten korunmuştur. Basit yönergeleri anlarken, karmaşık sözdizimsel yapılarda zorlanabilirler.
- Farkındalık: Hasta genellikle yaşadığı dil probleminin farkındadır, bu durum frustrasyona (engellenmişlik/öfke) yol açabilir.
2. Wernicke Afazisi (Akıcı Afazi)
Sol temporal lobun arka üst kısmında yer alan Wernicke alanının hasarında görülür.
- İfade: Konuşma akıcıdır, prozodi (ritim ve vurgu) normaldir ancak içerik anlamsızdır. Uydurma kelimeler (neolojizm) ve anlamsız cümle dizilimleri (jargon) sık görülür.
- Anlama: İşitsel anlama ağır derecede bozulmuştur. Karşıdakinin ne söylediğini kavramakta büyük zorluk çekerler.
- Farkındalık: Hastalar genellikle kendi üretimlerindeki anlamsızlığın veya anlama eksikliklerinin farkında değillerdir (anozognozi).
3. Global Afazi
Sol hemisferdeki dil alanlarının (Broca ve Wernicke) perisylvian bölge boyunca geniş çaplı hasar görmesiyle oluşur.
- İfade ve Anlama: En ağır afazi tablosudur. İfade edici ve alıcı dil becerilerinin tamamı (konuşma, anlama, okuma, yazma) ciddi şekilde bozulmuştur.
- Hasta iletişimde sadece birkaç kalıplaşmış kelime veya hece (stereotipi) üretebilir.
4. İletim (Kondüksiyon) Afazisi
Özellikle Broca ve Wernicke alanlarını bağlayan arkuat fasikülüs veya parietal bölge lezyonlarında ortaya çıkar.
- Belirgin Özellik: İşitsel anlama iyi, konuşma akıcılığı nispeten korunmuş olmasına rağmen tekrarlama becerisi belirgin şekilde ve disproporsiyonel olarak bozuktur.
- Konuşma sırasında hedef seslere yaklaşmaya çalışırken sık fonemik parapfaziler (ses değiştirmeleri) yaparlar ve bunları düzeltmeye çabalarlar.
5. Anomik Afazi
Afazinin en hafif seyreden ve lezyon lokalizasyonu en değişken olan formudur.
- Belirgin Özellik: Temel sorun kelime bulma (adlandırma) güçlüğüdür.
- Konuşma akıcı ve dilbilgisel açıdan doğrudur, anlama da iyidir. Ancak kelimeyi hatırlayamadıklarında nesnenin işlevini tarif etme (sirkümloküsyon) veya genelleyici kelimeler ("şey") kullanma stratejilerine başvururlar.
6. Transkortikal Afaziler (Motor, Duyusal ve Mikst)
Temel dil alanlarının ötesindeki (sınır bölgesi / watershed) lezyonlarda görülür.
- Ayırıcı Özellik: Diğer afazi türlerinin (Broca, Wernicke veya Global) semptomlarını gösterseler de, bu gruptaki hastaların tekrarlama becerileri şaşırtıcı derecede korunmuştur (ekolali görülebilir).
Benzer Yazılar
Broca Afazisi (Ekspresif Afazi) Nedir?
Beynin dil üretim merkezi olan Broca alanının hasar görmesi sonucu ortaya çıkan nörolojik bir dil bozukluğudur. Bireyler söyleneni anlar ve ne demek istediklerini bilirler; ancak düşüncelerini kelimelere dökmekte ve cümle kurmakta büyük zorluk çekerler. Konuşmaları yavaş, tutuk ve dilbilgisi kurallarından yoksundur. Tedavi ve iyileşme sürecinde Dil ve Konuşma Terapisi (DKT) kritik bir rol oynar.
Afazi Nedir ?
Afazi, beynin dil merkezlerinin hasar görmesiyle ortaya çıkan ve kişinin konuşma, anlama, okuma veya yazma becerilerini kaybetmesine yol açan nörolojik bir iletişim bozukluğudur. Zeka ile ilgisi olmayan bu durumun birincil tedavisi dil ve konuşma terapisidir.